کلیه و مجاری ادرار
موضوعات داغ

بیماری کلیوی – انواع نارسایی های کلیوی و علل ابتلا به آن‌ها

بیماری کلیه انواع مختلفی دارد، این بیماری‌ها می توانند منجر به از دست دادن توانایی تمرکز، فیلتراسیون مایعات، از بین بردن مواد زائد و حفظ حالت اسیدی و بازی بدن شوند، شناسایی آسیب کلیوی در مراحل اولیه از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا بیشتر بیماری‌های کلیه به نفرون حمله می‌کنند، در صورت عدم درمان به موقع، این آسیب ممکن است توانایی دفع مواد زائد از کلیه‌ها را کاهش دهد. در این مطلب اطلاعات جامع و کاملی در مورد عملکرد ریه‌ها و انواع بیماری‌های کلیوی توسط متخصصان خانه سلامت ایران ارائه شده است.

وظایف کلیه‌ها

کلیه‌ها یک جفت اندام به اندازه مشت دست هستند که در پایین قفسه دنده و در هر دو طرف ستون فقرات واقع شده‌اند، کلیه‌ها برای داشتن اندامی سالم ضروری هستند، آن‌ها به طور عمده مسئول تصفیه مواد زائد، آب اضافی و سایر ناخالصی‌های موجود در خون هستند، این سموم در مثانه ذخیره شده و سپس در هنگام ادرار از بدن خارج می‌شوند، کلیه‌ها همچنین میزان pH، نمک و پتاسیم در بدن را تنظیم می‌کنند، علاوه بر این، آن‌ها هورمون‌هایی تولید می‌کنند که فشار خون را در حد اعتدال را نگه داشته و تولید گلبول‌های قرمز خون را کنترل می‌کنند، همچنین کلیه‌ها نوعی از ویتامین D را نیز فعال می‌کنند که به بدن در جذب کلسیم کمک می‌کنند؛ بیماری کلیه تقریباً افراد زیادی را درگیر کرده است، این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که کلیه‌ها آسیب دیده و نمی‌توانند عملکرد خود را به خوبی انجام دهند، آسیب ممکن است در اثر دیابت، فشار خون بالا و سایر موارد مزمن ایجاد شود، بیماری کلیوی می‌تواند منجر به سایر مشکلات سلامتی از جمله ضعف استخوان‌ها، آسیب عصبی و سوء تغذیه شود، اگر بیماری به مرور زمان بدتر شود، کلیه‌ها ممکن است کاملاً از کار بیفتند، این بدان معناست که برای انجام عملکرد کلیه‌ها باید دیالیز کرد، دیالیز درمانی است که با استفاده از دستگاه، خون را تصفیه می‌کند.

انواع بیماری‌های کلیوی و علل ابتلا به آن‌ها

انواع بیماری‌های کلیوی و علل ابتلا به آن‌ها

بیماری مزمن کلیوی

بیماری مزمن کلیه که به آن نارسایی مزمن کلیه نیز گفته می‌شود، شامل از دست دادن تدریجی عملکرد کلیه است، کلیه‌ها مواد زاید و مایعات اضافی خون را فیلتر و سپس آن‌ها را از طریق ادرار دفع می‌کنند، زمانی که بیماری مزمن کلیه به مراحل پیشرفته برسد، سطح خطرناکی مایعات، الکترولیت‌ها و مواد زائد می‌توانند در بدن تجمع یابند، در مراحل اولیه بیماری مزمن کلیه ممکن است علائم و نشانه‌های کمی وجود داشته باشد، به همین دلیل این بیماری ممکن است تا زمانی که عملکرد کلیه به طور قابل توجهی مختل نشده، آشکار نشود؛ معالجه بیماری مزمن کلیه بر کاهش سرعت پیشرفت بیماری متمرکز است.

علائم بیماری مزمن کلیوی

اگر آسیب کلیه به آرامی پیشرفت کند، علائم و نشانه‌های این بیماری به مرور زمان ایجاد می‌شوند، این علائم شامل موارد زیر هستند:

  1. حالت تهوع و استفراغ
  2. از دست دادن اشتها
  3. خستگی و ضعف
  4. مشکلات خواب
  5. تغییر در میزان ادرار
  6. کاهش وضوح ذهنی
  7. گرفتگی عضلات
  8. تورم پا و مچ پا
  9. خارش مداوم
  10. درد قفسه سینه در صورت تجمع مایعات در اطراف پوشش قلب
  11. تنگی نفس در صورت تجمع مایعات در ریه
  12. فشار خون بالا که کنترل آن دشوار است

علائم و نشانه‌های بیماری کلیوی غالبا اختصاصی نیستند، به این معنی که می‌توانند در اثر بیماری‌های دیگر نیز ایجاد شوند.

علل بیماری مزمن کلیوی

بیماری مزمن کلیه زمانی رخ می‌دهد که عملکرد کلیه توسط بیماری‌های دیگر مختل شده و باعث آسیب ‌دیدگی کلیه در طی چندین ماه یا چندین سال می‌شود، بیماری‌ها و شرایطی که باعث این بیماری می‌شوند عبارتند از:

  1. دیابت نوع ۱ یا ۲
  2. فشار خون بالا
  3. گلومرولونفریت که شامل التهاب واحدهای فیلتر کننده کلیه است
  4. نفریت بینابینی که شامل التهاب توبول‌های کلیه و ساختارهای اطراف آن است
  5. بیماری پلی کیستیک کلیه
  6. انسداد طولانی ‌مدت دستگاه ادراری که ناشی از بزرگ شدن پروستات، سنگ کلیه و برخی از سرطان‌ها است
  7. ابتلا به برخی از سرطان‌ها
  8. ریفلاکس که باعث برگشت ادرار به کلیه‌ها می‌شود
  9. عفونت مکرر کلیه که به آن پیلونفریت نیز گفته می‌شود

عوامل خطرزای ابتلا به بیماری مزمن کلیه

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، عبارتند از:

  1. دیابت
  2. فشار خون بالا
  3. بیماری قلبی و عروقی
  4. سیگار کشیدن
  5. چاقی
  6. سابقه خانوادگی بیماری کلیه
  7. ساختار غیر طبیعی کلیه
  8. افزایش سن

سنگ کلیه

سنگ کلیه

سنگ کلیه در نتیجه تجمع مواد معدنی محلول در پوشش داخلی کلیه‌ها تشکیل می‌شود، این سنگ‌ها معمولاً از اگزالات کلسیم تشکیل شده‌اند اما ممکن است در نتیجه مقادیر بالای چندین ترکیب دیگر در ادرار نیز ساخته شوند، سنگ کلیه می‌تواند به اندازه یک توپ گلف رشد کند، در حالی که از ساختار تیز و بلوری برخوردار باشد، همچنین سنگ‌ها ممکن است کوچک باشند و از طریق مجاری ادراری دفع شوند.

علائم سنگ کلیه

سنگ کلیه معمولا بدون علامت باقی می‌ماند اما زمانی که به حالب منتقل شود، معمولاً علائم زیر رخ می‌دهند:

  1. درد شدید در کشاله ران یا پهلو
  2. خون در ادرار
  3. استفراغ و حالت تهوع
  4. وجود گلبول‌های سفید یا عفونت در ادرار
  5. کاهش مقدار دفع ادرار
  6. احساس سوزش در هنگام ادرار
  7. تکرر ادرار
  8. تب و لرز در صورت وجود عفونت

علل ایجاد سنگ کلیه

علت اصلی ایجاد سنگ کلیه کمبود آب در بدن است، سنگ‌ها بیشتر در افرادی یافت می‌شوند که کمتر از ۸ تا ۱۰ لیوان آب توصیه شده در روز را مصرف می‌کنند، در صورت عدم مصرف کافی آب برای رقیق سازی اسید اوریک، ادرار اسیدی‌تر می‌شود، محیط اسیدی ادرار می‌تواند منجر به تشکیل سنگ کلیه شود؛ علاوه بر این، شرایط پزشکی مانند بیماری کرون، عفونت دستگاه ادراری، اسیدوز توبولی کلیه و هیپرپاراتیروئیدیسم می‌تواند خطر ایجاد سنگ را افزایش دهند.

عوامل خطرزای سنگ کلیه

سنگ کلیه در مردان بیشتر از زنان ایجاد می‌شود، همچنین سابقه خانوادگی سنگ کلیه احتمال ابتلا به آن را افزایش می‌دهد؛ برخی از داروها می‌توانند خطر ابتلا به تشکیل سنگ را افزایش دهند، داروهایی که معمولاً برای درمان تشنج و سردردهای میگرنی تجویز می‌شوند نیز منجر به تشکیل سنگ می‌شوند، علاوه بر این، ممکن است استفاده طولانی مدت از مکمل‌های ویتامین D و کلسیم باعث بالا رفتن سطح کلسیم و در نتیجه ایجاد سنگ شوند؛ عوامل خطرزای دیگر شامل رژیم‌های حاوی پروتئین و سدیم بالا، سبک زندگی نامناسب، چاقی، فشار خون بالا و شرایطی است که بر جذب کلسیم در بدن تاثیر می‌گذارند.

گلومرولونفریت

گلومرولونفریت شامل التهاب فیلترهای ریز در کلیه‌ها است و یکی از انواع بیماری‌های کلیوی به شمار می‌رود، گلومرول‌ها، مایعات، الکترولیت‌ها و مواد زائد اضافی را از جریان خون خارج کرده و به ادرار منتقل می‌کنند، گلومرولونفریت می‌تواند به طور ناگهانی و یا به تدریج ایجاد شود، گلومرولونفریت به خودی خود یا به عنوان بخشی از بیماری‌های دیگر مانند لوپوس یا دیابت رخ می‌دهد، التهاب شدید یا طولانی مدت همراه با این بیماری می‌تواند به کلیه‌ها آسیب برساند؛ درمان این بیماری به نوع آن بستگی دارد.

گلومرولونفریت

علائم بیماری گلومرولونفریت

علائم و نشانه‌های این بیماری به نوع حاد یا مزمن و علت آن بستگی دارد، اولین نشانه مبنی بر وجود این بیماری از طریق تجزیه و تحلیل ادرار مشخص می‌شود، برای آگاهی بیشتر از علائم بیماری گلومرولونفریت با متخصصان خانه سلامت ایران همراه باشید:

  1. ادرار صورتی رنگ که ناشی از وجود گلبول‌های قرمز خون در ادرار است
  2. ادرار کف مانند به دلیل پروتئین بیش از حد
  3. فشار خون بالا
  4. احتباس مایعات همراه با تورم در صورت، دست‌ها، پاها و شکم

علل ابتلا به گلومرولونفریت

بسیاری از شرایط می‌توانند باعث ایجاد این بیماری شوند، گاهی این بیماری در خانواده‌ها به صورت ارثی وجود داشته و علت آن ناشناخته است، شرایطی که می‌توانند منجر به التهاب گلومرول کلیه شوند، عبارتند از:

عفونت‌ها

  1. گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک: گلومرولونفریت ممکن است یک یا دو هفته پس از بهبودی از عفونت استرپ گلو یا عفونت پوستی ایجاد شود، برای مقابله با عفونت، بدن آنتی بادی‌های اضافی تولید کرده که در نهایت می‌توانند در گلومرول‌ها مستقل و باعث التهاب شوند.
  2. آندوکاردیت باکتریایی: باکتری‌ها گاهی اوقات می‌توانند از طریق جریان خون در بدن پخش شده و در قلب جای گیرند و باعث ایجاد عفونت در یک یا چند دریچه از قلب شوند، اگر نقص قلبی مانند دریچه قلب آسیب دیده یا مصنوعی وجود داشته باشد، خطر ابتلا به این بیماری بیشتر است؛ آندوکاردیت باکتریایی با بیماری گلومرولی در ارتباط است.
  3. عفونت ویروسی: عفونت‌های ویروسی مانند ویروس نقص ایمنی انسانی، هپاتیت B و هپاتیت C می‌توانند باعث گلومرولونفریت شوند.

بیماری‌های ایمنی

  1. لوپوس: لوپوس یک بیماری التهابی مزمن است که می‌تواند بسیاری از قسمت‌های بدن مانند پوست، مفاصل، کلیه‌ها، سلول‌های خونی، قلب و ریه‌ها را تحت تاثیر قرار دهد.
  2. سندروم گود پاستور: سندروم گود پاستور یک اختلال ایمنی شناختی ریه است که می‌تواند از التهاب ریه تقلید کرده و باعث خونریزی در ریه‌ها و همچنین گلومرولونفریت شود.
  3. نفروپاتی ایمونوگلوبولین: این بیماری اولیه گلومرولی که با دوره‌های متعدد خون در ادرار مشخص می‌شود، از رسوبات ایمونوگلوبولین در گلومرول ناشی می‌شود، نفروپاتی ایمونوگلوبولین می‌تواند سال‌ها بدون هیچ علائم قابل توجهی پیشرفت کند.

واسکولیت

  1. پلی آرتریت: این شکل از واسکولیت رگ‌های خونی کوچک و متوسط را در بسیاری از قسمت‌های بدن مانند قلب، کلیه‌ها و روده‌ها تحت تاثیر قرار می‌دهد.
  2. گرانولوماتوز وگنر: این شکل از واسکولیت که قبلاً به آن گرانولوماتوز وگنر گفته می‌شد، رگ‌های خونی کوچک و متوسط را در ریه‌ها، مجاری هوایی فوقانی و کلیه‌ها تحت تاثیر قرار می‌دهد.

شرایطی که ممکن است باعث زخم شدن گلومرول شوند

  1. فشار خون بالا: این امر می‌تواند به کلیه‌ها آسیب رسانده و توانایی عملکرد طبیعی آن‌ها را مختل کند.
  2. بیماری کلیه دیابتی: این بیماری می‌تواند مبتلایان به دیابت را تحت تاثیر قرار دهد و معمولاً سال‌ها طول می‌کشد تا پیشرفت کند، کنترل خوب سطح قند خون و فشار خون ممکن است از آسیب کلیه جلوگیری کند.
  3. گلومرولواسکلروز سگمنتال کانونی: این عارضه با زخم پراکنده بعضی از گلومرول ها مشخص می‌شود و می‌تواند ناشی از بیماری‌های دیگر باشد.

بیماری کلیوی پلی کیستیک

بیماری کلیوی پلی کیستیک یک اختلال ارثی است که در آن خوشه‌های کیست در درجه اول در کلیه‌ها ایجاد شده و باعث بزرگ شدن کلیه‌ها و از بین رفتن عملکرد مناسب آن‌ها می‌‌شوند، کیست‌ها معمولاً کیسه‌های گرد غیرسرطانی حاوی مایع هستند، اندازه این کیست‌ها متفاوت بوده و می‌توانند بسیار بزرگ شوند؛ وجود بسیاری از این کیست‌ها در کلیه می‌توانند به عملکرد کلیه‌ها آسیب برسانند، بیماری کلیوی پلی کیستیک همچنین می‌تواند باعث ایجاد کیست در کبد و سایر نقاط بدن شود، این بیماری می‌تواند عوارض جدی از جمله فشار خون بالا و نارسایی کلیه ایجاد کند، روش‌های درمانی و تغییر در شیوه زندگی ممکن است به کاهش آسیب کلیه‌ها در اثر این بیماری کمک کنند.

بیماری کلیوی پلی کیستیک

علائم بیماری کلیوی پلی کیستیک

علائم بیماری پلی کیستیک کلیه می‌تواند شامل موارد زیر باشند:

  1. فشار خون بالا
  2. درد پشت یا پهلو
  3. وجود خون در ادرار
  4. احساس پری شکم
  5. افزایش اندازه شکم به دلیل بزرگ شدن کلیه‌ها
  6. سردرد
  7. سنگ کلیه
  8. نارسائی کلیه
  9. عفونت ادراری یا کلیوی

علل ابتلا به بیماری پلی کیستیک کلیه

ژن‌های غیر طبیعی باعث بیماری پلی کیستیک کلیه می‌شوند، به این معنی که در بیشتر موارد این بیماری در خانواده‌ها وجود دارد، گاهی اوقات جهش ژنتیکی به خودی خود رخ می‌دهد به طوری که هیچ یک از والدین نسخه‌ای از ژن جهش یافته را ندارند، دو نوع اصلی بیماری کلیوی پلی کیستیک ناشی از نقص‌های مختلف ژنتیکی عبارتند از:

  1. بیماری کلیوی پلی کیستیک غالب اتوزومی: علائم و نشانه‌های این بیماری اغلب در سنین ۳۰ تا ۴۰ سالگی رخ می‌دهند، در گذشته این نوع بیماری تنها در بزرگسالان دیده می‌شد اما امروزه کودکان نیز می‌توانند به این اختلال مبتلا شوند.
  2. بیماری کلیوی اتوزومال مغلوب کلیه: این نوع از بیماری کمتر شایع است و علائم و نشانه‌های آن اندکی پس از تولد ظاهر می‌شوند، با این حال گاهی اوقات علائم ممکن است تا اواخر کودکی یا دوران بلوغ ظاهر نشوند.

عفونت مجاری ادراری

عفونت در هر قسمت از سیستم ادراری از جمله کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و مجرای ادرار می‌تواند منجر به بیماری کلیه شود، بیشتر عفونت‌ها در دستگاه ادراری تحتانی که شامل مثانه و مجرای ادرار است، ایجاد می‌شود، زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به عفونت ادرار قرار دارند؛ عفونت محدود به مثانه می‌تواند دردناک و آزاردهنده باشد، با این حال در صورت گسترش عفونت به کلیه‌ها، عواقب جدی بروز می‌یابند، پزشکان به طور معمول عفونت‌های دستگاه ادراری را با آنتی بیوتیک درمان می‌کنند.

عفونت مجاری ادراری

علائم و نشانه‌های عفونت ادراری

عفونت‌های ادراری همیشه علائم و نشانه‌های خاصی را ایجاد نمی‌کنند، اما در صورت بروز، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  1. تکرر ادرار
  2. احساس سوزش هنگام ادرار کردن
  3. دفع ادرار به مقدار کم
  4. ادرار ابری
  5. ادرار صورتی رنگ به دلیل وجود خون در آن
  6. ادرار همراه با بوی شدید
  7. درد لگن

علل ابتلا به عفونت ادراری

عفونت‌های دستگاه ادراری معمولاً زمانی رخ می‌دهند که باکتری‌ها از طریق مجرای ادرار وارد دستگاه ادراری شده و در مثانه شروع به تکثیر می‌کنند، اگرچه سیستم ادراری برای جلوگیری از چنین مهاجمین میکروسکوپی طراحی شده است امّا این دفاع‌ها گاهی اوقات با شکست مواجه می‌شوند، زمانی که این اتفاق رخ دهد ممکن است باکتری‌ها به دستگاه ادراری نفوذ کرده و به عفونت کامل تبدیل شوند.

شایع‌ترین عفونت‌های ادراری عمدتاً در زنان رخ داده و مثانه و مجرای ادرار را تحت تاثیر قرار می‌دهند، بر اساس تحقیقات سایت سلامت و پزشکی خانه سلامت ایران علل ابتلا به این عفونت شامل موارد زیر هستند:

  1. عفونت مثانه: این نوع عفونت ادراری معمولاً به دلیل اشریشیاکلی که نوعی باکتری موجود در دستگاه گوارش است، ایجاد می‌شود، با این حال گاهی اوقات باکتری‌های دیگر نیز می‌توانند باعث عفونت مثانه شوند، علاوه براین، مقاربت جنسی ممکن است منجر به التهاب مثانه شود اما برای ایجاد آن نیازی به فعالیت جنسی نیست، همه زنان به دلیل آناتومی بدن به ویژه فاصله کم مجرای ادرار تا مقعد و دهانه مجرای ادرار تا مثانه در معرض خطر عفونت مثانه قرار دارند.
  2. عفونت مجرای ادرار: این نوع عفونت ادراری می‌تواند زمانی رخ دهد که باکتری‌های دستگاه گوارشی از مقعد به مجرای ادرار گسترش یابند، همچنین از آنجایی که مجرای ادرار در زنان به واژن بسیار نزدیک است، عفونت‌های منتقله از راه جنسی نیز می‌توانند باعث ورم مفاصل شوند.

عوامل خطرزای عفونت دستگاه ادراری

عفونت دستگاه ادراری در زنان بسیار شایع است، عوامل خطرزای این بیماری در زنان شامل موارد زیر است:

  1. آناتومی زنانه: مجرای خروجی ادرار در زنان نسبت به آقایان کوتاه‌تر است، این مسئله فاصله باکتری‌ها برای رسیدن به مثانه را کاهش می‌دهند.
  2. فعالیت جنسی: زنانی که از نظر فعالیت جنسی نسبت به سایرین فعال‌تر هستند، بیشتر دچار عفونت ادراری می‌شوند، علاوه بر این، داشتن شریک‌ جنسی جدید نیز خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد.
  3. انواع خاصی از روش‌های پیشگیری از بارداری: زنانی که از دیافراگم برای کنترل بارداری استفاده می‌کنند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای عفونت دستگاه ادراری قرار داشته باشند.
  4. یائسگی: پس از یائسگی، کاهش استروژن در گردش خون باعث تغییراتی در دستگاه ادراری می‌شود که آن را در برابر عفونت اسیب پذیر می‌کند.

سایر عوامل خطرزای عفونت ادراری شامل موارد زیر هستند:

  1. ناهنجاری‌های دستگاه ادراری: نوزادانی که با ناهنجاری‌های دستگاه ادراری متولد می‌شوند و ادرار به طور طبیعی از بدن آن‌ها خارج نمی‌شود، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت ادراری قرار دارند.
  2. انسداد در دستگاه ادراری: سنگ کلیه یا بزرگ شدن پروستات می‌تواند ادرار در مثانه را به دام انداخته و خطر عفونت را افزایش دهد.
  3. سیستم ایمنی سرکوب شده: دیابت و بیماری‌هایی که سیستم ایمنی بدن را مختل می‌کنند، می‌توانند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهند.
  4. استفاده از کاتتر: افرادی که نمی‌توانند به تنهایی ادرار را تخلیه کنند و برای دفع آن از کاتتر استفاده می‌کنند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت قرار دارند.
  5. جراحی‌های اخیر دستگاه ادراری: انجام جراحی یا معاینات دستگاه ادراری که شامل وسایل پزشکی است، می‌تواند خطر ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

نتیجه گیری

در این مطلب توضیحات جامعی در مورد کلیه‌ها و عملکرد آن‌ها ارائه شده است و در ادامه انواع بیماری‌های سیستم کلیوی، علائم و عوامل خطرزای آن‌ها به طور کامل توضیح داده شده‌اند.

نمایش بیشتر

doctor.rahnama

یک تیم متخصص ارائه دهنده اطلاعات تخصصی در حوزه پزشکی و سلامت!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا