ارتوپدی

بررسی سنجش تراکم استخوان

تست تراکم استخوان نشان دهنده این است که آیا بیمار مبتلا به پوکی استخوان است یا نه، با این تست میزان تخلخل استخوان بررسی می‌شود، شخص مبتلا به پوکی استخوان دارای استخوان‌هایی ضعیف، لاغر و بسیار شکننده است. پوکی استخوان یک شرایط کاملا خاموش است و هیچ نشانه یا علامتی ندارد و تنها راه تشخیص آن انجام تست است. ممکن است فرد هیچ‌گاه متوجه پوکی استخوان در خود نگردد تا این که استخوان او دچار شکستگی گردد. در ادامه این مقاله خانه پزشک ایرانیان به بررسی سنجش تراکم استخوان خواهد پرداخت.

تست تراکم استخوان چیست؟

پزشکان بررسی و تست تراکم سنجی استخوان را به دلایل زیر انجام می‌دهند:

  1. شناسایی کاهش تراکم استخوان قبل از این دچار شکستگی گردد
  2. تعیین خطر شکستگی
  3. تایید تشخیص پوکی استخوان
  4. کنترل درمان پوکی استخوان

هر چه مواد معدنی موجود در استخوان بیشتر باشد متراکم‌تر است و هر چه استخوان متراکم‌تر باشد، دارای استقامت بیشتری خواهد بود و کمتر دچار شکستگی خواهد شد؛  تست تراکم استخوان متفاوت از اسکن آن است، برای اسکن استخوان قبل از تست باید تزریق انجام داد تا شکستگی، سرطان، عفونت یا دیگر ناهنجاری‌های استخوان شناسایی شود. اگرچه پوکی استخوان در زنان مسن بیشتر رایج است اما مردان نیز به پوکی استخوان مبتلا خواهند شد. صرف نظر از سن و جنسیت در صورت مشاهده هر کدام از علائم زیر پزشک تست تراکم استخوان را تجویز خواهد کرد:

سنجش تراکم استخوان به چه دلیلی انجام می‌شود؟

کاهش قد

افرادی که حداقل ۱.۵ اینچ ( ۳.۸سانتی‌متر) از قد خود را از دست داده‌اند، ممکن است که دچار فشردگی استخوان در ناحیه ستون فقرات شده‌اند که پوکی استخوان یکی از دلایل اصلی آن است.

شکستگی استخوان

شکستگی مکرر به نوعی از شکستگی گفته می‌شود که استخوان در مواردی که انتظار آن نمی‌رود و به صورت مداوم بشکند، گاهی استخوان به دلیل ضربه یا فشار دچار شکستگی می‌گردد.

مصرف داروی خاص

مصرف داروهای استروئیدی برای طولانی مدت از جمله پردنیزون (prednisone) با فرایند تولید استخوان ایجاد تداخل می‌کنند و موجب پوکی استخوان خواهند شد.

کاهش سطح هورمون

علاوه بر این که سطح هورمون بعد از یائسگی دچار کاهش خواهد شد، میزان هورمون استروژن نیز در زنان ممکن است که حین درمان سرطان به دلیل مصرف دارویی خاص کاهش یابد. برخی از درمان‌ها میزان سطح هورمون تستوسترون در مردان را حین درمان پروستات کاهش خواهند داد، بنابراین هر چه سطح هورمون جنسی پایین‌تر باشد، استخوان ضعیف‌تر خواهد بود.

تست تراکم استخوان چه خطراتی به دنبال دارد؟

از خطرات انجام تست تراکم استخوان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

متفاوت بودن روش های انجام تست

ابزارهایی که میزان تراکم استخوان را در ناحیه ستون فقرات و باسن مورد اندازه گیری قرار می‌دهند، بسیار دقیق‌تر از دستگاه‌هایی هستند که تراکم استخوان انگشت یا پاشنه پا را اندازه گیری می‌کنند؛ اما هزینه آن‌ها زیادتر است.

وجود مشکلات قبلی در ستون فقرات

نتیجه تست در افرادی که دارای مشکلات و ناهنجاری‌هایی در ستون فقرات هستند ممکن است که صحیح نباشد منظور از این ناهنجاری‌های ساختاری، آرتروز، جراحی قبلی در ناحیه ستون فقرات یا مبتلا به اسکولیوز (انحراف در ستون فقرات) است.

قرار گرفتن در معرض امواج

برای انجام تست تراکم استخوان از اشعه ایکس استفاده می‌شود اما مقدار امواج مورد استفاده بسیار اندک است بنابراین زنان باردار باید از انجام این تست خودداری کنند.

کمبود اطلاعات در مورد علت تراکم استخوان کم

سنجش تراکم استخوان تایید خواهد کرد که میزان تراکم استخوان کم است، اما علت و دلیل آن را مشخص نخواهد کرد. برای جواب به این سوال نیاز به بررسی‌های پزشکی کامل‌تری است.

آمادگی های لازم برای تست تراکم استخوان

انجام تست تراکم استخوان ساده، سریع و بدون درد است و نیاز به آمادگی قبل از تست نیست. اگر اخیرا تست باریم، تزریقی برای انجام تست سی تی اسکن یا تست داروهای هسته‌ای انجام داده‌اید، حتما پزشک خود را در جریان قرار دهید؛ زیرا مواد ایجاد کننده تضاد در محیط برای انجام این تست‌ها ممکن است که با تست تراکم استخوان تداخل ایجاد کنند.

غذا و داروها

از مصرف مکمل کلسیم برای حداقل ۲۴ ساعت قبل از انجام تست تراکم سنجی استخوان بپرهیزید.

لباس

قبل از انجام تست لباس گشاد بپوشید و از پوشیدن لباس‌های زیپ دار، کمربند یا دکمه دار بپرهیزید زیورآلات خود را در خانه بگذارید و تمام اشیا فلزی مانند کلید، سکه و .. را از جیب خود خارج کنید.

انتظارات از تست تراکم سنجی استخوان

تست تراکم استخوان معمولا استخوانی که به دلیل پوکی دچار شکستگی شده است را مورد بررسی قرار می‌دهد استخوان‌هایی مانند:

  1. استخوان تحتانی ستون فقرات
  2. گردن باریک استخوان ران نزدیک به مفصل آن
  3. استخوان بازو

اگر تست در بیمارستان انجام شود بیمار بر روی تختی دراز خواهد کشید، در حالی که یک بازوی مکانیکی اطراف بدن او به گردش در خواهد آمد و میزان اشعه‌ای که بیمار در معرض آن قرار خواهد گرفت بسیار اندک است، بسیار کمتر از زمانی که برای عکس برداری از قفسه سینه با اشعه ایکس در معرض امواج قرار می‌گیرد. مدت زمان مورد نیاز برای انجام تست معمولا ۱۰ تا ۳۰ دقیقه است. یک ماشین کوچک و قابل حمل می‌تواند میزان تراکم سنجی استخوان بیمار را با بررسی یک استخوان کوچک به عنوان مثال انگشت، مچ یا پاشنه پا مشخص کند؛ چون تراکم استخوان در نقاط مختلف بدن متفاوت است میزان تراکم اندازه گیری شده در پاشنه پا با ستون فقرات متفاوت خواهد بود، بنابراین اگر تست نشان دهد که پوکی استخوان وجود دارد، پزشک اسکن از ستون فقرات یا باسن را برای اطمینان بیشتر تجویز خواهد کرد.

نتایج تست تراکم استخوان

نتایج تست تراکم استخوان به دو صورت گزارش می‌شود:  تی اسکور (T-score) و زد اسکور (Z-score)

T-score

در این تست میزان تراکم استخوان بیمار در مقایسه با یک فرد سالم و عادی مقایسه می‌شود تی اسکور تعداد واحدی است که تراکم استخوان بیمار بالا یا پایین‌تر از حد متوسط است.

Z-score

زد اسکور تعداد واحد تراکم استخوان بالا یا پایین‌تر از انسان نرمال و عادی است که از نظر سن، جنسیت، وزن و حتی نژاد با بیمار یکسان است، را بیان می‌کند. اگر زد اسکور به طور قابل توجهی بالاتر یا پایین‌تر از متوسط باشد نتیجه تست نشان دهنده وجود مشکل در بیمار است.

چه افرادی باید تست تراکم سنجی استخوان انجام دهند؟

هر فردی امکان ابتلا به پوکی استخوان را دارد که بیشتر در افراد مسن رایج است، اما جوان‌ترها نیز می‌توانند درگیر آن شوند و خطر ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر خواهد شد. در صورت وجود موارد زیر با پزشک خود در این باره مشورت کنید:

کاندید مناسب برای سنجش تراکم استخوان چه افرادی هستند؟

  1. خانمی بالا ۶۵ سال سن هستید
  2. خانمی یائسه با سن بالاتر از ۵۰ هستید
  3. خانمی در سن یائسگی هستید که در خطر شکستگی استخوان قرار دارید
  4. مردی ۵۰ ساله یا مسن‌تر هستید که در خطر شکستگی استخوان قرار دارید
  5. بعد از ۵۰ سالگی دچار شکستگی استخوان شده‌اید
  6. از درد در ناحیه پشت بدون هیچ دلیلی رنج می‌برید
  7. قاعدگی شما نزدیک به بارداری یا یائسگی متوقف شده است یا نامنظم شده است
  8. پیوند اندام انجام داده‌اید
  9. دچار کاهش سطح هورمون شده‌اید

سنجش تراکم استخوان در کلینیک های معتبر

سنجش تراکم استخوان تستی است که برای اطمینان از پوکی استخوان تجویز می‌شود و معمولا افرادی که دچار شکستگی می‌شوند آن را انجام می‌دهند و این تست باید در کلینیک های معتبر و مجهز صورت گیرد. برای انتخاب بهترین کلینیک تراکم سنجی استخوان باید به بروز بودن دستگاه‌ها و متخصصی که قرار است تست را انجام دهد مطمئن و آگاه باشید، نتیجه حاصل از تست بسیار سرنوشت ساز است؛ زیرا بر اساس آن روش درمان مشخص می‌شود، پس بهتر است که این تست در کلینیک‌های معتبر انجام شود. دستگاه‌های مورد استفاده در کلینیک‌ها به دو صورت مرکزی و محیطی هستند که دستگاه مرکزی ثابت است و نقاط مرکزی بدن مثل ستون فقرات و لگن را مورد ارزیابی قرار می‌دهد ودستگاه‌های محیطی قابل حمل هستند و نقاط دیگر بدن مثل دست، پاشنه پا یا انگشت را مورد بررسی قرار می‌دهد.

منبع
mayoclinicwebmd
نمایش بیشتر

doctor.rahnama

یک تیم متخصص ارائه دهنده اطلاعات تخصصی در حوزه پزشکی و سلامت!

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا