کلیه و مجاری ادرار
موضوعات داغ

سنگ کلیه – روش های درمانی و علائم ابتلا به سنگ کلیه

ادرار، حاوی بسیاری از مواد معدنی محلول و نمک است، زمانی مقادیر مواد معدنی و نمکی موجود در ادرا بیش از حد نرمال باشد، می‌تواند تولید سنگ کند، سنگ کلیه ممکن است کوچک باشد اما به مرور زمان رشد کرده و بزرگ می‌شود، در واقع این سنگ می‌تواند به اندازه‌ای رشد کند که ساختارهای توخالی داخلی کلیه را پر کند، برخی از سنگ‌ها در کلیه می‌مانند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما گاهی اوقات سنگ موجود در کلیه می‌تواند به سمت حالب حرکت کند، اگر سنگ به مثانه برسد می‌تواند از طریق ادرار از بدن خارج شود، اما اگر سنگ در حالب به دام افتد، مانع جریان ادرار از کلیه شده و باعث ایجاد درد می‌شود؛ درمان‌های مختلفی برای از بین بردن سنگ‌های کلیوی وجود دارد که به نوع و محل قرارگیری آن بستگی دارند. در ادامه متخصصان خانه پزشک ایرانیان اطلاعات جامع و کاملی را در مورد انواع سنگ‌های کلیه و روش‌های درمانی آنها ارائه کرده‌اند.

سنگ کلیه چیست؟

سنگ کلیه که به آن نفرولیتیازیس یا اورولیتیازیس نیز گفته می‌شود، رسوبات سختی هستند که بر اثر مواد معدنی و نمکی در داخل کلیه‌ها تشکیل می‌شوند؛ رژیم غذایی، اضافه وزن، برخی شرایط پزشکی، مصرف مکمل‌ها و داروهای خاص از جمله دلایل ایجاد سنگ‌های کلیوی هستند، این سنگ‌ها می‌توانند بر روی هر قسمت از دستگاه ادراری تاثیر بگذارند، سنگ‌های دستگاه کلیوی در اثر غلظت ادرار تشکیل می‌شوند، در واقع غلظت بالای ادرار باعث متبلور شدن مواد معدنی و به هم چسبیدن آن‌ها می‌شود.

سنگ کلیه چیست؟

عبور نفرولیتیازیس می‌تواند بسیار دردناک باشد اما اگر به موقع تشخیص داده شود، آسیب دائمی ایجاد نمی‌کند، در صورت تشخیص زودهنگام این سنگ‌ها، ممکن است با مصرف داروهای ضد درد و نوشیدن مقادیر زیاد آب دفع شوند، در موارد دیگر، برای خارج کردن سنگ از دستگاه ادرار به عمل جراحی نیاز است، به عنوان مثال، اگر سنگ در دستگاه ادراری قرار بگیرد یا با عفونت ادراری در ارتباط باشد، برای خروج نیاز به عمل جراحی دارد؛ اگر افراد در معرض خطر مکرر ابتلا به اورولیتیازیس باشند، پزشک ممکن است برای جلوگیری از این مشکل درمان پیشگیرانه را توصیه کند.

علائم سنگ کلیه

سنگ دستگاه کلیوی معمولاً تا زمانی که در داخل کلیه‌ها حرکت نکند یا به حالب منتقل نشود، علائمی ایجاد نمی‌کند اما اگر سنگ در حالب (لوله‌های اتصال کلیه و مثانه) حرکت کند، ممکن است جریان ادرار را مسدود کرده و باعث تورم کلیه و اسپاسم حالب شود، این امر می‌تواند بسیار دردناک باشد، در این مرحله علائم و نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

  1. درد شدید در پهلو، پشت و زیر دنده‌ها
  2. دردی که ناحیه تحتانی شکم و کشاله ران را فرا می‌گیرد
  3. دردی که به صورت نوسانی در بدن موج می‌زند
  4. درد یا احساس سوزش در هنگام ادرار کردن

سایر علائم و نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

  1. ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای رنگ
  2. ادرار ابری با بوی تند
  3. نیاز مداوم به ادرار کردن
  4. دفع ادرار بیش از حد معمول یا ادرار در مقادیر کم
  5. تهوع و استفراغ
  6. تب و لرز در صورت وجود عفونت

درد ناشی از وجود سنگ در کلیه ممکن است تغییر کند، به عنوان مثال، محل درد یا شدت آن تغییر می‌کند، این امر به دلیل حرکت سنگ از طریق دستگاه ادراری رخ می‌دهد.

علل ابتلا به سنگ کلیه

ایجاد سنگ در کلیه اغلب دلیل مشخصی ندارد، اگرچه چندین عامل ممکن است خطر ابتلا به این مشکل را افزایش دهند، اما این سنگ‌ها معمولا زمانی تشکیل می‌شوند که ادرار دارای مواد کریستال ساز بیشتری مانند کلسیوم اگزالات و اسید اوریک نسبت به مایعات موجود در آن باشد، در عین حال، ادرار ممکن است فاقد موادی باشد که از چسبیدن کریستال‌ها به یکدیگر جلوگیری می‌کند، این امر یک محیط ایده آل برای تشکیل سنگ در کلیه را ایجاد می‌کند.

انواع سنگ کلیه

انواع سنگ کلیه

آگاهی از انواع مختلف نفرولیتیازیس به تعیین علت آن کمک کرده و همچنین اطلاعاتی در مورد چگونگی کاهش خطر ابتلا به آن را ارائه می‌دهد، انواع سنگ‌های سیستم کلیوی شامل موارد زیر است:

  1. سنگ‌های کلسیمی: بیشتر سنگ‌های موجود در کلیه از نوع سنگ‌های کلسیمی هستند که معمولاً به شکل اگزالات کلسیم ایجاد می‌شوند، اگزالات ماده‌ای است که روزانه توسط کبد ساخته می‌شود یا از طریق رژیم غذایی جذب می‌شود؛ میوه‌ها و سبزیجات و همچنین آجیل و شکلات دارای محتوای اگزالات بالایی هستند، مواد غذایی، دوزهای بالای ویتامین D، جراحی بای پس روده و چندین اختلال متابولیکی می‌توانند غلظت کلسیم یا اگزالات در ادرار را افزایش دهند، سنگ‌های کلسیمی ممکن است به صورت فسفات کلسیم نیز تشکیل شوند، این نوع سنگ در شرایط متابولیکی مانند اسیدوز توبولار کلیه بیشتر دیده می‌شود.
  2. سنگ‌های استروویت: سنگ‌های استروویت در پاسخ به عفونت ادراری تشکیل می‌شوند، این سنگ‌ها می‌توانند به سرعت رشد کرده و بزرگ شوند و باعث انسداد ادرار شوند، درمان عفونت زمینه‌ای می‌تواند از ایجاد سنگ‌های استروویت جلوگیری کند.
  3. سنگ‌های اسید اوریک: سنگ‌های اسید اوریک در افرادی ایجاد می‌شوند که مایعات زیادی را به دلیل اسهال مزمن، رژیم سرشار از پروتئین و ابتلا به دیابت یا سندروم متابولیک از دست می‌دهند، برخی از عوامل ژنتیکی نیز وجود دارند که می‌توانند خطر ابتلا به سنگ اسید اوریک را افزایش دهند.
  4. سنگ سیستین: این سنگ‌ها معمولا در افراد مبتلا به نوعی اختلال ارثی به نام سیستینوریا ایجاد می‌شوند و سبب دفع بیش از حد اسید آمینه توسط کلیه‌ها می‌شود، تشکیل سنگ سیستین بسیار نادر است.

عوامل ابتلا به سنگ کلیه

عوامل خطرزای ابتلا به اورولیتیازیس عبارتند از:

  1. سابقه خانوادگی یا شخصی بیماری: اگر سابقه خانوادگی ابتلا به اورولیتیازیس وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به آن بیشتر است؛ همچنین در صورت وجود سابقه فردی تشکیل سنگ در کلیه خطر تشکیل مجدد آن وجود دارد.
  2. کمبود آب بدن: عدم مصرف روزانه آب کافی می‌تواند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد، افرادی که در آب و هوای گرم و خشک زندگی می‌کنند و افرادی که میزان تعریق بدن آن‌ها بالا است، ممکن است در معرض خطر بیشتری نسبت به دیگران قرار داشته باشند.
  3. رژیم‌های خاص: مصرف رژیم غذایی حاوی پروتئین، سدیم و شکر خطر ابتلا به برخی از انواع نفرولیتیازیس را افزایش می‌دهند، این امر به ویژه در مورد رژیم‌های پر سدیم صدق می‌کند، نمک فراوان در رژیم غذایی میزان کلسیم مورد نیاز به کلیه‌ها را افزایش می‌دهد و خطر ایجاد سنگ را به میزان قابل توجهی بالا می‌برد.
  4. چاقی: شاخص توده بدنی بالا، اندازه بزرگ کمر و افزایش وزن با افزایش خطر ابتلا به سنگ ارتباط دارد.
  5. بیماری‌های گوارشی و جراحی: جراحی بای پاس معده، بیماری التهابی روده یا اسهال مزمن می‌توانند تغییراتی در روند هضم ایجاد کنند و بر جذب کلسیم و آب تاثیرگذارند، این امر باعث افزایش مواد تشکیل دهنده سنگ در ادرار می‌شود.
  6. سایر بیماری‌های پزشکی: بیماری‌هایی مانند اسیدوز توبولار کلیه، سیستینوریا، هایپر پاراتیروئیدیسم و عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری می‌توانند خطر ایجاد سنگ را افزایش دهند.
  7. مصرف برخی از مکمل‌ها و داروها: مکمل‌هایی مانند ویتامین C، مکمل‌های غذایی، ملین‌ها، آنتی اسیدهای مبتنی بر کلسیم و داروهای خاصی که برای درمان میگرن یا افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌توانند خطر ایجاد سنگ در کلیه را افزایش دهند.

روش‌های درمانی پزشکی سنگ کلیه

درمان سنگ کلیه به نوع سنگ و علت آن بستگی دارد.

درمان سنگ‌های کوچک با حداقل علائم

اکثر سنگ‌های کوچک در کلیه به درمان تهاجمی احتیاج ندارد و می‌توانند در خانه را به راحتی دفع شوند، برای دفع این سنگ‌ها می‌توان از روش‌های زیر استفاده کرد:

نوشیدن آب فراوان: نوشیدن ۱.۸ تا ۳.۶ لیتر آب در روز باعث رقیق شدن ادرار می‌شود و از تشکیل سنگ جلوگیری می‌کند، در این شرایط مصرف نوشیدن مایعات به اندازه‌ای که ادرار شفاف شود می‌تواند موثر باشد.

روش‌های درمانی پزشکی سنگ کلیه

مسکن‌ها: دفع سنگ‌های کوچک می‌توانند باعث ناراحتی شوند، برای تسکین دردهای خفیف پزشک ممکن است مسکن‌هایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را توصیه کنند.

درمان‌های پزشکی: پزشک ممکن است داروهایی را برای کمک به دفع سنگ از کلیه تجویز کند، این نوع داروها که به عنوان آلفا بلاکر شناخته می‌شوند باعث شل عضلات حالب شده و به بیمار در دفع سریع‌تر سنگ با حداقل درد کمک می‌کنند، نمونه‌هایی از مسدود کننده‌های آلفا شامل تامسولوسین و ترکیب داروی دوتاستراید و تامسولوسین هستند.

درمان سنگ‌های بزرگی که باعث ایجاد علائم می‌شوند

سنگهای بزرگ کلیه به خودی خود دفع نمی‌شوند و ممکن است باعث خونریزی، آسیب کلیه و عفونت‌های ادراری مداوم شوند، این سنگ‌ها به درمان‌های گسترده‌تری نیاز داشته و مراحل آن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

استفاده از امواج صوتی برای تجزیه سنگ: در برخی از سنگ‌ها بسته به اندازه و محل آن پزشک ممکن است روشی به نام سنگ شکنی با امواج صوتی را توصیه کند، این روش از امواج صوتی برای ایجاد ارتعاشات قوی استفاده می‌کند که سنگ را به قطعات ریزتری تبدیل کرده تا از طریق ادرار قابل دفع باشد، این روش حدود ۴۵ تا ۶۰ دقیقه به طول می‌انجامد و می‌تواند درد متوسطی ایجاد کند، بنابراین تحت بیهوشی سبک انجام می‌شود، سنگ شکنی با امواج صوتی می‌تواند باعث خونریزی در ادرار، کبودی در پشت یا شکم، خونریزی در اطراف کلیه و سایر اندام‌های مجاور و ناراحتی هنگام عبور قطعات سنگ از دستگاه ادراری شود.

جراحی برای برداشتن سنگ‌های بسیار بزرگ: روش نفرولیتوتومی از طریق پوست شامل برداشتن سنگ از طریق جراحی با استفاده از تلسکوپ‌های کوچک و ابزارهایی است که از طریق یک برش کوچک در پشت وارد سیستم ادراری می‌شوند، در حین جراحی بیمار بیهوشی عمومی دریافت می‌کند و به مدت یک یا دو روز پس از جراحی در بیمارستان بستری خواهد بود.

استفاده از اسکوپ برای از بین بردن سنگ‌ها

برای برداشتن سنگ‌های کوچک‌تر از حالب یا کلیه ممکن است پزشک از یک لوله نازک مجهز به دوربین که از طریق مجرای ادرار و مثانه سنگ را خارج می‌کند، استفاده کند، سپس پزشک می‌تواند از یک لوله کوچک برای تسکین تورم و ایجاد بهبودی در حالب استفاده کند.

جراحی غده پاراتیروئید: برخی از سنگ‌های فسفات کلسیم ناشی از پرکاری غدد پاراتیروئید هستند که در چهار گوشه غده تیروئید قرار دارند، زمانی که این غده بیش از حد نرمال هورمون پاراتیروئید تولید می‌کند، سطح کلسیم افزایش یافته و در نتیجه ممکن است باعث تشکیل اورولیتیازیس شود.

درمان‌های خانگی سنگ کلیه

نوشیدن مایعات فراوان بخش مهمی از روند دفع نفرولیتیازیس بوده و از از تشکیل سنگ‌های جدید جلوگیری می‌کند، مایعات نه ‌تنها سموم را دفع می‌کنند، بلکه به حرکت سنگ و شن از طریق دستگاه ادراری نیز کمک می‌کنند، اگرچه نوشیدن آب به تنهایی برای این امر کافی می‌باشد اما افزودن برخی مواد خاص به آب می‌تواند مفید باشد، این مواد شامل موارد زیر هستند:

لیمو

اضافه کردن آب لیمو ترش به آب بسیار مفید است، لیمویی حاوی سیترات است، سیترات ماده‌ای شیمیایی است که از تشکیل سنگ‌های کلسیمی جلوگیری می‌کند، همچنین می‌تواند سنگ‌های کوچک را تجزیه کرده و به عبور راحت‌تر آن‌ها از مجرای ادرار کمک کند، آب لیمو دارای فواید بی‌شمار دیگری برای سلامتی است، به عنوان مثال، به جلوگیری از رشد باکتری‌ها و تامین ویتامین C بدن کمک می‌کند.

درمان‌های خانگی سنگ کلیه

ریحان

ریحان حاوی استیک اسید است که به تجزیه سنگ و کاهش درد کمک می‌کند، علاوه بر این، این گیاه به طور سنتی برای اختلالات گوارشی و التهابی مورد استفاده قرار می‌گیرد، آنتی اکسیدان‌ها و عوامل ضد التهابی موجود در ریحان به حفظ سلامت کلیه کمک می‌کنند، با این حال، مصرف ترکیب آب و ریحان بیش از ۶ هفته توصیه نمی‌شود زیرا مصرف طولانی مدت ریحان منجر به موارد زیر می‌شود:

  1. قند خون پایین
  2. فشار خون پایین
  3. افزایش خطر خونریزی
  4. سرکه سیب

سرکه سیب

سرکه سیب حاوی اسید استیک است، اسید استیک به حل شدن سنگ در کلیه‌ها کمک می‌کند، علاوه بر این، سرکه سیب در دفع سنگ‌ها و کاهش درد ناشی از آن موثر است، برای برخورداری از فواید سرکه سیب، آن را به ۶ تا ۸ اونس آب اضافه کنید، مصرف ترکیب آب و سرکه سیب بیش از هشت اونس در روز توصیه نمی‌شود، مصرف مقادیر بیشتر سرکه سیب می‌تواند منجر به کاهش سطح پتاسیم یا پوکی استخوان شود.

نتیجه گیری

در این مطلب توضیحات جامعی در مورد انواع سنگ‌های کلیه و علائم ایجاد آن‌ها گردآوری شده است، سپس به عوامل خطرزای ابتلا به آن‌ها پرداخته شده است و در آخر به روش‌های درمانی و درمان‌های خانگی این سنگ‌ها پرداخته شده است.

نمایش بیشتر

doctor.rahnama

یک تیم متخصص ارائه دهنده اطلاعات تخصصی در حوزه پزشکی و سلامت!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا